Je kunt als onderzoeker allerlei technische oplossingen bedenken voor problemen zoals de zeespiegelstijging, maar als de inwoners deze niet zien zitten, heb je er weinig aan. Vincent Bax van het lectoraat Resilient Deltas onderzoekt voor grote kustveiligheidsprojecten het draagvlak onder inwoners. Hij hoopt te promoveren op het onderwerp.
Eugène de Kok, redacteur HZ Discovery
Vincent Bax heeft al meerdere wetenschappelijke artikelen gepubliceerd over draagvlak. “Het is lang een buitenbeentje geweest in projecten rondom kustveiligheid”, zegt hij. “Wij zijn een van de eersten die onderzoek doen naar draagvlak en we doen dat met theoretisch goed onderbouwde vragenlijsten.” Het onderwerp is hem steeds meer gaan interesseren. “De relatie tussen de mens en natuur heeft me altijd geïnteresseerd, Na mijn studie in Wageningen ben ik naar Zuid-Amerika gegaan. In Peru heb ik onderzoek gedaan naar de relatie tussen inwoners en het bosecosysteem. Daarvoor heb ik veel interviews gedaan met de lokale bevolking. Discussies over beleid en draagvlak staan ver af van hun dagelijkse realiteit. Hun zorgen gaan vooral uit naar directe, praktische zaken zoals of er die avond voldoende eten is.”
Geen draagvlak, geen maatregelen
In Nederland doet het er wel toe. Volgens Vincent is draagvlak een belangrijk onderdeel van grote projecten die impact hebben op mens en omgeving. “Je kunt eindeloos onderzoek doen naar de technische, ecologische en economische kanten van dit soort projecten. Maar als er geen draagvlak is wordt het heel moeilijk om dit soort projecten überhaupt te realiseren.”
Vincent heeft vorig jaar het artikel ‘Emotions, trust, and expectations: Comparing determinants of public support for managed realignment across cases’ in het Journal of Environmental Management gepubliceerd. In het artikel beschrijft hij het draagvlakonderzoek voor drie projecten in Zeeland waar getijdeherstel is toegepast: de Hedwigepolder, Perkpolder en Rammegors. Bij alle drie gaat het om maatregelen op het gebied van klimaatadaptatie en natuurherstel die al zijn gerealiseerd.
'Draagvlak heeft vaak weinig te maken met ratio, maar met emotie: de onderbuik'
Vincent Bax, onderzoeker Resilient Deltas
Delta Wealth en Stormvloedkeringen
In dat opzicht verschilt het van zijn PhD-onderzoek. Daarvoor meet hij namelijk het draagvlak voor ingrepen die nog moeten plaatsvinden. Hij is in 2025 begonnen met zijn promotietraject aan de TU Delft. Het was een lang gekoesterde ambitie. “Al sinds mijn afstuderen in Wageningen wilde ik een PhD doen. En eigenlijk dacht ik dat het er nu niet meer van zou komen.” Via het meerjarige NWO-onderzoeksproject ‘Delta Wealth’, waarvan de HZ penvoerder is, kreeg hij de kans.
‘Stormvloedkeringen en de weg naar een veilige en leefbare delta’, een onderzoek naar de toekomst van bouwwerken als de Oosterscheldekering, speelt ook een belangrijke rol in zijn promotietraject. Beide gaan over klimaatverandering en de gevolgen voor de Zuidwestelijke Delta. In het kader daarvan zijn allerlei maatregelen en langetermijnstrategieën nodig. “Mijn collega’s kijken naar zaken als ecologie, morfologie, economie en waterveiligheid, maar ik onderzoek het maatschappelijk draagvlak. In hoeverre is dat er voor klimaatadaptatiestrategieën? Ik vraag bijvoorbeeld ook hoe mensen denken over de toekomst van de Oosterscheldekering. Welke aanpassingen zijn nodig om de kering te behouden en bestendig te maken tegen zeespiegelstijging? Of moet de Oosterschelde in de toekomst helemaal worden afgesloten?”
Wat zijn PhD-onderzoek lastig maakt, is dat hij het draagvlak meet voor ingrepen die veel mensen (nog) niet kennen. “Het klinkt voor veel mensen ver weg en conceptueel. We moeten begrippen dus goed uitleggen. Ik ben ook betrokken bij het project ‘Geen zee te hoog’. Daar werken we met animaties. We laten daarmee bijvoorbeeld zien hoe een wisselpolder werkt. Dat zetten we af tegen een traditionele dijkverhoging. Dat werkt goed. Ik wil er voor mijn PhD ook gebruik van maken.”
Ratio versus emotie
In het artikel in de Journal of Environmental Management beschrijft Vincent wat bepalende factoren zijn voor publieke steun voor maatregelen rondom klimaatadaptatie en natuurherstel. “In de eerste plaats zijn emoties belangrijk. Draagvlak heeft niet alleen te maken met ratio, maar vooral met emotie: de onderbuik. Dat maakt het moeilijk sturen. Beleidsmakers leggen vaak de voor- en nadelen van maatregelen uit, maar dat is niet altijd bepalend voor het oordeel van mensen. Hun emoties spelen minstens een net zo grote rol. Communicatie die daar rekening mee houdt is belangrijk. Je ziet dat overheden daar steeds meer aandacht voor hebben. Voor een vervolgonderzoek zou ik het mooi vinden om te kijken welke invloed dat soort communicatie heeft op het draagvlak onder inwoners.”
Vertrouwen en verwachtingen zijn eveneens belangrijke determinanten van draagvlak. “Het gaat over in hoeverre mensen positieve of negatieve effecten verwachten van maatregelen. Het vertrouwen in de overheid speelt daarbij een rol. Als mensen positieve effecten verwachten, zoals herstel van de natuur, staan ze positiever tegenover de maatregelen dan andersom. Als iemand erg gehecht is aan een typisch Nederlands landschap met dijken, sloten en groene weilanden, waar iets anders voor in de plaats komt, dan is de kans groot dat hij of zij negatief staat tegenover maatregelen. Ze willen niet dat dat landschap verdwijnt voor iets onbekends.”
